كه در اين كار تأخيرى روا دارند . « 1 » 4 . احمد بن محمد بن موسى محدث و عالم مشهور قم - كه رئيس علماى شهر خود بوده است - مىگويد : در جستجوى حديث به كوفه رفتم . در آن‌جا حسن بن على وشاء را ملاقات كردم كه يكى از اصحاب امام رضا عليه السلام بود . از او خواستم كتاب علاء بن رزين و أبان بن عثمان را بر من املاء كند . او مىگفت : من در اين مسجد نهصد نفر از مشايخ حديث را درك كرده‌ام كه همگى مىگفتند : حدثنى جعفر بن محمد ، يعنى : جعفر بن محمد امام صادق عليه السلام به من چنين گفت . « 2 » تعريف اصل محقق بهبهانى - كه سرآمد فقها و محققان شيعه در سدهء دوازدهم هجرى است - مىگويد : « اصل عبارت است از رساله‌اى كه نويسندهء آن ، احاديث آن را شخصاً از امام عليه السلام شنيده باشد ، يا از روايت كننده‌اى كه او شخصاً از امام استماع كرده باشد ، يعنى واسطه ديگرى در كار نباشد و از كتاب يا اصل ديگرى نقل نشده باشد . » « 3 » به همين دليل « اصل » ، از اهميت فوق العاده‌اى برخوردار است . عقيده علما در باب اصول و راويان آنها در اين‌جا ، آنچه را علماى بزرگ اماميه دربارهء اصول و راويان آنها گفته‌اند ، مىآوريم تا اسباب نتيجه‌گيرى نهايى فراهم آيد . 1 . شيخ مفيد ( م 413 هجرى ) - بنابر آنچه در آغاز كتاب معالم العلماء ، از او نقل مىكند - در اين باره مىگويد : از عهد اميرالمؤمنين تا زمان امام حسن عسكرى عليه السلام ، شيعه اماميه چهارصد كتاب تأليف نمود . و اين است معناى سخن ايشان كه مىگويند : براى او اصلى است . « 4 »

--> ( 1 ) . همان مدرك . ( 2 ) . سير حديث در اسلام ، ص 24 و 25 . ( 3 ) . الذريعة الى تصانيف الشيعة ، ج 2 ، ص 126 . ( 4 ) . وسائل الشيعة ، ج 20 ، ص 72 .